EL KAKÁN, LENGUA DE LOS DIAGUITAS
|
abilin -ac / -aj aca acan aco / acu / ago acha / asha / hacha achau achí achu / acho ahaho / au / a o
/ aho / ahao ajla alan alca alfan ali alibi / alibe alsa alsi alta alu / alo alva alla aman amay ambala / ambara / ambar ambla ambli / amble ami amil ampa / amba ampaj / hampag / hampas an / am ana anca / hanca ancu / anco ancha anchac anchi |
anchu andal anga anguin ango
/ anco ani anju anqui anquill anquij ansil anso
/ anzo / anzu anta antofa anu aña apa apoca aqui aquin as
/ ash / aj asa asab asal asawa
(asahua, asagua) asca asi
/ ase asin
/ asen aso asto ata atachi ati au ausa auti
/ hauti awa
(aba, ava, agua, ahua, aua) awan
(aban, aguan) awau
(abau) |
|
ay aya ayca aycu/ aycuj ayj ayma aymo aysa ayu ayuj ayun / ayum baji / vaji / bagi bicam / bican bila / vila bili bilis bilin bindus / vindus biqui bisco bituc -bli / -ble -c / -j / -g -ca / -ga cacha cachi / cache cacha / cacho cafi cajam cala calau calcha cali calsa calla cama cami camlla / camplla campa |
campi -can / -cam cancha cancho / gancho cani cansa canta caña capa capi capill / capil cas casa casca / cashca / cachca casi caspin cata catal cati catimo catu cawa / cawe (caba , cagua, cava, cagüe) cawil (cabil, cavil, cauil) -cay caymi caypi caypu cla -co / -cu cocha colcol colo colla conca concon cone conse cosa coya cuyu / cuyo / coyu
|
|
-cta / -gta / -jta / -sta cuchi cula / cola culla cuma cuman / coman cumi cumincha cuna cunin cusa / cuza cuta -cha (-ta, -da) chaba / chava -chac chaca chaco chacha chafa chaic / chaica chaju chali / challi / chele chalpi chalu chama chamble chami champa / chanpa champi (chanbi) champu chamsa / chansa chamuj chan chana chanca / changa chancha chancho chango chanqui / tanqui chaña |
chapa chapi chapu chaqui chasa chasca chaschu / chajchu chasi chau / chao chay chaya chayu -chi / -che chial -chic / -chij chica chicli / chiquili chicha / chiccha chilco chili chima china -chis chismi chisña -cho /-chu choya chuca chucun chucha / chuccha / chugcha/
chuscha chufa chulla chuma chumba chumbi chunga chupa chuqui / chuque dila esco (n) / escu |
|
ama ariña -fi /-fe ( -vi , -ve , -ui ,-ue
) fiam fiha / fija fima gasta / gascha guascala / guacara / guacra guagal guaima guj / guaj hampi hilu / ilu hucha / ucha huma / uma hupu iba ica icu / ico icha / echa ichi / ishi ifil / ifill -il ila / ilha ilbi ilu / hilu illa illca ima impa / inpa / inpaj imsa / insa imu -in ina inca / irga / ynga / enca incha inqui insa |
ipa ipi / ipe iqui / ique -is /-es isa isca ischi / esche isi ismi / esme / ysmi istil its itin iya -ja / -ha / -a jama jan jao jasi jil / hil / sil jiqui jota juay jula junguni jupi justa -la lac / laz laica lamac / llamac lampa lan lasal lau / lao lawa (lagua,laua) lay layam layc / layj |
|
-lca / -llca -li lilao lin lindon linqui liqui -ita -lla llabca llaca / llacca llampa llamuc llanca llanco llanen / llanon llaqul llauchi llawa ( llava, llagua, llaua) llawin (llabin) llay llayg / llayj llam -lli lloca llumpa -ma maco macha machi magulla malansa malca mali malli / malle mampa man mana mango mano |
manta maqui mas mata man / mauca -may -mi mica micha mil / mill milli / mellep min / men minca miqui mish- / mich- mitis -mo moca / moga moco moli mon moti / mote muji / moji / moje mulli / molli musha / mucha musi -n / -m -na naco -nay -ni nio niqui -nja / -nga -no nolon / olon nonan nono -nta |
|
nuco -ña -ñay -ño oben oja ola /olla / oclla olca olco opuc / opug ovan -pa pabil paca paco pacha pachi -paj / -pac / -pas paja / paj pajsi / pacsi / palsi / paysi pal / bal palam palin palla pamos pana panja / panha paquilin / paclin / paglim /
paslim paquin pasa pasau pasi pauj pay paya paymo payo -pi / -pe / -pih picha |
pivhi / pigchi pij / pija pima pin pincha pis / pes pisa pisca pisi piso pitam piti pitu piwa ( pigua , piua , piba ,
piva , pegua ) poman -pu / -puc / -poj pucha pujlla puju pul pulu / pulo pusca / pugca quemu -qui / -que / -quij quicha quichi quicho quija quil quilan quilin quilmi / quilme quima quimil quin quinmi quiña |
|
quisa quischa quisi quisto quitqui -s -sa / -sac /
-saj sab saca (saca,
zaca) sacha sachi sagul / sacul sala salana salc sali sama sami samo sana sanca /
sanga (zanga) sancal sanqui (sanqui, zanqui) santa santa / sandu sañi saño sapa (sapa,
zapa) saqui sas sau sawa ( sava, sagua, saba) -say saya saypu shapa -si / -se sibil sica /siga /sega |
sicha / sipcha / sibcha sichi sil silcu silpi /silpe (cilpi, silpi,
shilpi) silpu / silpo silun / silum / silon silla silli sima simi simo / simuj
. sinca / singa sincu / sinco / singu sinchu / sincho sinqui sipi sipil siqui siwa / sewa (sigua, seva) soli sollo sopca / supca (sobca, subca,
sogca,zog
ca) suha sula / sola suma sunjin sunqui -ta / -da -tac / -taj tacui tafi (tafi, tabi, tavi) tala talca /tarca tama tanca tancol tantil |
|
tao / tau taqui tari tasi tastu tas (u) tatin -ti / -te tibsi tigui tilanlapa tili tima timis tina tinin tin / tinoc tinti -tis tita -to toama / tuama toca tola / tula tolcol tucla / tocla / tucla tucu tucha tudcun / tudcum tuisu / tuiso tul tuli tulpa tuncul tupe tupu tuquili tuya tuyu / tuyo |
ucha / hucha uchu / ucho udpi / uspi ujin uli / oli ullu uma /
huma una unca / unga / uncap uri upi urcu usi usta / osta / hosta ustac / ostac usul -ut / -ud uti utu uya /
huya uyu viji /
veje (vigi) viñi / vini visca -wa (-ba,
-va, -gua) waca (baca, guaca, vuaca, oaca) waco (guaco, huaco) wacha (bacha, guacha) wachac / wachaj (bachac,
guachaj) wachi (guachi) wal (gual) wala (bala,
guala, huala) walcu (gualcu, gualco,hualco,
balcu) walfin (gualfin) wali (bali,guali) walin (balin,gualin) walpa (gualpa) walqui
(balqui,gualqui) walsa (gualsa) |
|
walu / walo (gualo) walla (balla, valla) wallin (guallin) wallqui (guallqui) wambi (guambi, bambi, guampi,
guanpi) wan / wam (guan, ban, guam) wana (guana, huana) wanan (guanan) wanca / wanga (guanca,guanga) wanco / wancu / wango (bancu,
bango, bangu, guanco, huanco,
huango) wanchi (banchi,guanchi) wanda (guanda)
wanim (guanim) wanqui (guanqui)
wañi
(huañi, guañi) waño
/ wañu (huaño, huañu) waquil (guaquil) waquin (guaquin, baquin, vaquin) -was (-uas,
-bas, -vas) wasa (guasa, wasa) wasca (guasca) wasi (guasi)
waspa (guaspa)
wasua (guasua,
basua) way (uay,
hoay, guay, bay, bai) waya (guaya,
baya) waycha
(guaycha) wayma (guaima)
walqui (guaiqui) |
wayti (guaiti) wayu / wayo
(guayu, guayo) wayun /
wayum (guayun, bayun, bayum,
baiun, baium) wel (vel, bel, uel) -wi / -we
(-vi,-ve,-bi, -be, -ui, -ue)
Hay un caso con vi-. Ver –fi wichi (bichi,
vichi, uichi) wil (uil, huil, güil, bil,vil)
willa (huilla,
billa, villa) wis (güis,
bis) -y -ya yac /
yaj yaca yala yan / yam (yan, yam, ian, aim) yapa yaquil yasla yau yawa (
yagua, iagua, yaba , iaba) yay yema -yo /-yu /-yoj /-yuj /-yuc (-io) yoba yoca / yuca yoha yulca yunta yuta |
(*) Instituto Nacional de Antropología. (regresa a Texto Principal)